Nylon of polyester: wat gaat er echt langer mee?
Gepubliceerd op
Deze gids hoort bij onze reeks over premium rugzakken: het hoofdstuk over wat de stof zelf wel en niet kan.
Nylon is bij hetzelfde gewicht sterker en beter bestand tegen schuren. Polyester houdt zon beter uit, droogt sneller en zakt niet door in de regen. En waterdicht is geen van beide, wat het label ook belooft. Wat een tas waterdicht maakt is de coating aan de binnenkant van de stof. Die gaat ongeveer zeven tot tien jaar mee, of je de tas nu dagelijks draagt of in de kast laat liggen. De stof overleeft dus meestal datgene wat hem bruikbaar maakte.
Meer wilde je niet weten? Dan kun je hier stoppen. De rest legt uit waarom dat zo is, waaraan je het ziet als het misgaat, en welke van de twee bij jou past.
Nylon en polyester naast elkaar
Dat is de hele vergelijking in één beeld. De rest van dit stuk gaat over wat je aankoop werkelijk verandert.
Wat als eerste kapotgaat is niet de stof
Vraag een reparatiewerkplaats voor outdoorspullen wat er binnenkomt en je hoort niemand over versleten stof. Rainy Pass Repair in Seattle en Rugged Thread in Oregon beschrijven hetzelfde patroon: tassen begeven het op een handvol vaste plekken, en het grote vlak hoort daar bijna nooit bij.
De meest voorkomende reparatie is de runner van de rits, en niet om de reden die de meeste mensen aannemen. Aan de tandjes ligt het zelden. Zand en gruis werken in de runner als schuurpasta en slijten de zinken bekjes van binnenuit weg. Die bekjes gaan wijder staan, knijpen de spiraal niet meer dicht, en de rits springt achter de runner weer open terwijl je hem dichttrekt. De spiraal zelf is dan meestal nog prima. Een nieuwe runner redt de tas, maar de meeste mensen gooien in plaats daarvan de tas weg. Doet die van jou dit: dan is het een reparatie en geen nieuwe tas.
Daarna de bevestiging van de schouderbanden. Waar de band op de tas komt, zit een dichte trensnaad. Naait de fabrikant die trens in dunne buitenstof zonder versteviging erachter, dan perforeert het stiksel de stof in een keurige lijn. Datzelfde principe ken je van een vel postzegels. Onder een zware last rafelt de band dan niet, maar scheurt hij langs die perforatie in één keer los. Beter gebouwde tassen leggen een strook band achter de bevestiging, zodat de kracht zich verdeelt in plaats van op een rij gaatjes te drukken.
En de onderhoeken, waar drie of meer stukken stof samenkomen en de tas elke keer landt als je hem op beton of grind neerzet. Eerst verdwijnt de waterafstotende laag, dan rafelen de blootliggende draden, en dan duwt het gewicht van binnenuit door het verzwakte weefsel.
Over geen van deze punten beslist de vraag nylon of polyester. Daarover beslist de constructie. Handig om te onthouden als een productpagina opent met een vezel en een denier-getal, en niets zegt over hoe de banden vastzitten.
Is nylon waterdicht?
Nee. Van de twee vezels gaat nylon zelfs het slechtst om met water.
Nylon is chemisch dorstig. In de moleculaire structuur zitten plekken die watermoleculen aantrekken, waardoor nylonstof ongeveer 3,5 tot 4 procent van zijn eigen gewicht aan water opneemt. Dat water blijft niet keurig zitten. Het dringt tussen de polymeerketens en duwt ze uit elkaar, en daardoor wordt het hele materiaal zachter. Verzadigde nylonstof verliest zo'n 10 tot 20 procent van zijn sterkte en zwelt zichtbaar op.
Bij een tas merk je dat zonder het te herkennen: je loopt door de regen en de rugzak wordt slap. De last zakt van je rug weg en je trekt de banden aan. Dat ligt niet aan een slecht afgesteld draagsysteem. De stof is uitgerekt.
Is polyester waterdicht?
Ook niet, maar water laat polyester vrijwel koud. Polyester neemt minder dan 0,4 procent van zijn gewicht op, omdat de structuur water nauwelijks houvast geeft. Nat of droog, een polyestervlak houdt dezelfde maten en dezelfde sterkte. Niets zakt door, niets hoeft opnieuw aangetrokken te worden.
Daar staat iets tegenover, en dat is minder zichtbaar. Polyester is dichter dan nylon, 1,38 gram per kubieke centimeter tegen ongeveer 1,14. Weef je beide volgens dezelfde specificatie, dan is de polyesterversie ongeveer 20 procent zwaarder. Goedkoper, vormvaster en zwaarder: niet bepaald de combinatie die de reclame suggereert.
Of waterafstotend uiteindelijk ook waterdicht betekent, is een vraag op zich. Kies je een tas voor het weer en niet voor het uiterlijk, lees dan onze vergelijking van die twee begrippen: daar staat wat de etiketten echt beloven.
Zon is het verschil dat niemand noemt
Leg beide stoffen in de zon en ze lopen sterk uiteen.
In polyestermoleculen zitten benzeenringen, gesloten zeshoeken die uv-energie opnemen en onschadelijk weer afgeven. Dat werkt ongeveer als een schokdemper voor licht. Nylon heeft zoiets niet. Uv-fotonen breken daar rechtstreeks bindingen in de ruggengraat van het molecuul, en een doorgeknipte polymeerketen groeit niet meer aan elkaar. Onbeklede nylon verliest na ongeveer 500 tot 700 uur direct zonlicht de helft van zijn sterkte. Polyester houdt het voorbij de 1.200 uur vol.
Daarom knapt de band van een oude tas schoon af als je eraan trekt, in plaats van uit te rekken en te rafelen zoals een versleten band hoort te doen. Hij is niet versleten. Hij is bros geworden.
Denier zegt niets over sterkte
Een specificatieblad van een tas is een van de weinige plekken waar een getal je vrijwel niets vertelt en de verkoop toch rondmaakt. 1000D. Klinkt als pantser. Is een gewichtsmaat.
Denier meet gewicht, geen sterkte. De definitie luidt: het gewicht in gram van 9.000 meter garen. Een 1000D-garen is dus een garen waarvan 9 kilometer 1.000 gram weegt. Dat is de hele definitie. Ze vertelt je dat het garen dik is. Waar het van gemaakt is en hoe hard je eraan mag trekken, vertelt ze niet.
Sterkte zit in de taaiheid: de kracht die een garen aankan voordat het breekt, per eenheid denier. Die twee vermenigvuldigen elkaar.
Het 500D-garen draagt het lagere getal op het specificatieblad en houdt een derde meer last uit dan het 600D-garen. "600D is beter dan 500D" gaat dus niet over sterkte. Het gaat over gewicht, uitgesproken door iemand die hoopt dat jij er sterkte in hoort.
Drie andere factoren verschuiven de uitkomst net zo hard als de vezel zelf: uit hoeveel filamenten het garen gesponnen is (veel fijne filamenten buigen zonder te breken, weinig dikke worden stijf en bros), hoe dicht de stof geweven is, en of het garen met lucht getextureerd is. Bij die bewerking blaast perslucht kleine lusjes aan de oppervlakte, en die vangen de wrijving op voordat de dragende kern hem krijgt. Dat is grotendeels wat Cordura tot Cordura maakt. Hoe deze stoffamilies onderling verschillen staat in ons overzicht van de technische rugzakstoffen.
De coating is het onderdeel dat sterft
Geweven stof heeft per definitie gaten. Dat ís weven. De waterwering komt van een laag polyurethaan aan de binnenkant. Die werkt goed, en dan houdt hij op.
Polyurethaan wordt afgebroken door water. Niet zozeer door regen, maar door de luchtvochtigheid eromheen, langzaam, in een reactie die hydrolyse heet en de polymeerketens van de coating doorknipt. Het verloop is zo voorspelbaar dat eigenaren het in tientallen forums met dezelfde woorden beschrijven:
- De coating wordt plakkerig en laat een rubberig laagje achter op alles wat erin zit.
- Hij gaat ruiken, zuur en onaangenaam. Eén eigenaar verwoordt het zo: "als het zuur ruikt of plakt, is het voorbij."
- Hij barst en bladdert, en laat witte vlokjes los die veel mensen met roos of gumkruimels vergelijken.
Gebruikelijk is zeven tot tien jaar. En dit is het punt dat telt: die klok loopt op hoe je de tas bewaart, niet op hoeveel je hem gebruikt. Een rugzak die hard gebruikt wordt en in een geventileerde kamer staat, gaat langer mee dan een identiek exemplaar dat twee keer mee is geweest en daarna in een luchtdichte plastic bak in de garage lag. Die bak sluit het vocht rondom de coating op. Vochtige zolders en onverwarmde garages doen precies hetzelfde. Agressieve schoonmaakmiddelen versnellen het ook, doordat ze de weekmakers uitspoelen die de coating soepel houden. Goed om te weten voordat je je rugzak weer in de was doet.
Twee voetnoten zijn de moeite waard. Betere polyurethanen op polyetherbasis houden hydrolyse veel langer tegen dan de goedkope estervariant, ruwweg tien tot vijftien jaar in plaats van zeven tot tien. En de nieuwe PFAS-vrije impregneringen van de C0-generatie, die de gefluoreerde chemie vervangen, weren water prima maar hebben geen enkele oliewering. Huidvet, zonnebrand en handcrème schakelen ze uit. Uitgerekend op de schouderband, precies waar de tas je huid raakt, werkt het afparelen daardoor al lang niet meer terwijl de rest nog nieuw oogt.
Waarom een "waterdichte" tas toch lekt
Een stof krijgt zijn waterkolom doordat er in een lab een kolom water tegen een vlak, ongeschonden proefstuk wordt gedrukt. Daarna wordt die stof een tas, en daarvoor gaat hij door een naaimachine.
Elke steek is een gat. Een tas heeft er duizenden, elk ongeveer een halve tot een hele millimeter groot, dwars door de stof en door de coating die voor de waterdichtheid zorgde. Voor een gat van dat formaat heeft water geen druk nodig. Het kruipt er vanzelf in.
Daarom kan een tas van stof met 10.000 mm waterkolom in één middag doorweekt raken, terwijl het lapje waaruit hij gesneden is een zwembad zou tegenhouden. Echt waterdicht wordt hij pas als iemand die gaten dichtmaakt: gelast naadband eroverheen, of meteen gelaste naden zonder stiksel, waarbij de coatings van twee stukken in elkaar worden gesmolten. Dan krijg je een tas die onderdompeling aankan. Zonder dat krijg je een stofspecificatie in een reclamezin.
Namen die je op het verkeerde been zetten
Een korte veldgids voor labels die iets anders betekenen dan ze lijken.
"Ballistic polyester". Ballistic nylon is iets specifieks: hoogwaardig nylon 6.6 in een dichte panamabinding, oorspronkelijk ontwikkeld voor militair gebruik. "Ballistic" beschrijft de binding. Een polyester in dezelfde binding erft het weefpatroon, maar niet de vezel waar het omheen bedacht is.
Cordura HP. Cordura is een merk, geen vezel, en het omvat er meerdere. De klassieke zware variant is nylon 6.6. Cordura HP is polyester: een prima stof, met minder slijtvastheid dan de reputatie van de naam doet vermoeden.
Ritsen met een coating die er geen is. Er bestaan echte waterafstotende ritsen. Er bestaat ook een puur cosmetische polyurethaanlaag op een gewone ritsketting, die YKK in de eigen catalogi als decoratief omschrijft en uitdrukkelijk niet als waterafstotend. Op een productfoto zie je geen verschil, en die cosmetische laag bladert binnen maanden af. Wie het onderwerp langer volgt is er dan ook niet sentimenteel over. In een tassenforum noemt een vaste bezoeker gelamineerde ritsen simpelweg geplande veroudering, en meldingen van opkrullende folie die de runner blokkeert stapelen zich na twee tot vijf jaar zo op dat ze eerder regel dan mankement zijn.
"Milspec" zonder nummer erachter. Echte militaire specificaties zijn documenten met een kenmerk, en ze schrijven coatinggewichten, breeksterktes en reflectiewaarden voor. Het woord op zichzelf is versiering.
Welke past dan bij jou?
Kies nylon als de tas gesleept, op ruwe ondergrond neergezet, vol gepropt en over het algemeen hard aangepakt wordt, en als hij tussendoor binnen staat. Hoogwaardig nylon 6.6 vanaf 500D geeft je de hoogste slijt- en scheurvastheid per gram die er is. Daar staat tegenover dat hij doorzakt in de regen, en dat jarenlange zon hem bros maakt.
Kies polyester als de tas echt buiten leeft, in weer en zon, of als de prijs zwaarder weegt dan dat laatste beetje taaiheid. Hij houdt zijn vorm als hij nat is, houdt zijn kleur, en is nog heel wanneer een nylon tegenhanger allang krijtig geworden is. Daar staat iets minder scheurvastheid en wat meer gewicht tegenover.
Voor de meeste mensen die een tas naar het werk en terug dragen is de vezel de minst belangrijke beslissing op de hele pagina. Een polyester tas met fatsoenlijk versterkte bandbevestigingen en een rits die je kunt onderhouden overleeft een slecht gebouwde nylon tas elke keer.
Wat vrijwel niemand bouwt
Denk je dit alles door, dan kom je op een plek uit waar de branche niet blij van wordt.
De duurzaamste opbouw is niet die met het hoogste getal op het specificatieblad. Het is een stevige, ongelamineerde buitenstof zonder binnencoating die in jaar acht plakkerig wordt, waarbij de waterdichtheid apart geregeld is met een binnenzak of een droogzak die je kunt vervangen. Daarbij ritsen die je kunt onderhouden, ruim bemeten, beschermd door een stroken stof in plaats van door folie. Bandbevestigingen met band erachter, zodat de kracht zich verdeelt in plaats van te perforeren. En schuim dat gekozen is om samendrukking te doorstaan, niet om in de winkel zacht aan te voelen.
Niets daarvan fotografeert lekker. Niets daarvan past in een opsommingsteken. Het kost meer en levert een tas op die op het eerste gezicht minder indruk maakt dan een met een hoger denier-getal en een glimmende gecoate rits. Ongeveer daarom worden er zo weinig tassen zo gebouwd, en ongeveer daarom worden ze vooral gekocht door mensen die al eens een tas hebben weggegooid die zuur rook en witte vlokjes achterliet op alles wat erin zat.
